Hollanda’da Azerbaycan Devleti ve Hollanda Azerbaycan Türk Dernekleri tarafından dikilen “Hocalı Soykırım Anıtı” önünde, “Hocalı Soykırım Kurbanları” anıldı.
34 Yılında Hocalı Soykırım Kurbanları Hollanda’nın Lahey kent meydanına dikilen Hocalı Soykırım Anıtı önünde düzenlenen bir tören ile anıldı. Tören sırasında anıta çiçekler konuldu, ve daha sonra törende taziye konuşmaları gerçekleştirildi.
Törene Azerbaycan Türk Kültür Derneği Başkanı İlhan Aşkın, Azerbaycan Büyükelçisi Memed Ahmetzade, AK Parti milletvekili Şamil Ayrım, Türkiye Cumhuriyeti Lahey Büyükelçisi Fatma Ceren Yazgan ile vatandaşlar katıldılar.
Törende yapılan konuşmalar ile 34 Yıl önce hunharca katledilenler bir kez daha anıldı ve adaletin tecelli etmesi için temennilerde bulunuldu.
HOCALI(XOCALI) SOYKIRIMI NEDİR?
Hocalı Katliamı, Azerbaycan’ın Dağlık Karabağ bölgesindeki Hocalı kasabasında, 25-26 Şubat 1992 gecesi Ermeni silahlı kuvvetleri tarafından gerçekleştirilen ve yüzlerce Azerbaycanlı sivilin hayatını kaybettiği bir trajedidir . Katliam, Karabağ Savaşı sırasında yaşanmış olup, insanlık tarihine kara bir leke olarak geçmiştir.
Olayla ilgili bilgileri farklı başlıklar altında detaylandırmak mümkündür:
· Tarih ve Yer: Katliam, 1992 yılının 25 Şubat’ını 26 Şubat’a bağlayan gece, Azerbaycan’ın Dağlık Karabağ bölgesindeki stratejik öneme sahip Hocalı kasabasında gerçekleşmiştir .
· Failler: Saldırı, Ermenistan silahlı kuvvetleri tarafından, dönemin Sovyetler Birliği’ne ait Hankendi’de konuşlanmış 366. Motorize Piyade Alayı’nın desteğiyle yapılmıştır .
· Saldırı Öncesi Durum: Hocalı, saldırıdan aylar önce Ermeni güçleri tarafından ablukaya alınmış, kara ve hava ulaşımı kesilmişti. Kasaba, uzun süre top atışlarına maruz kalmış, elektrik ve gaz gibi temel ihtiyaçlardan yoksun bırakılmıştı. Savunması ise hafif silahlı yerel güçler tarafından yapılıyordu .
· Can Kaybı ve Yaralılar: Azerbaycan’ın resmî verilerine göre katliamda 63’ü çocuk, 106’sı kadın, 70’i yaşlı olmak üzere toplam 613 Azerbaycan vatandaşı hayatını kaybetmiştir. 487 kişi ağır yaralanmış, 1275 kişi esir alınmış ve 150 kişiden ise hâlâ haber alınamamıştır .
· İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW) Raporu: Uluslararası insan hakları kuruluşu İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch), hazırladığı raporda en az 161 sivilin öldüğünü belirtmiş ve bu olayı, Dağlık Karabağ işgalinden bu yana gerçekleşen “en kapsamlı sivil katliamı” olarak nitelendirmiştir .
· Katliamın Vahşeti: Katliamdan sağ kurtulanların ifadeleri ve otopsi raporları, sivillerin büyük bir vahşete maruz kaldığını göstermektedir. Cesetlerin birçoğunun yakıldığı, gözlerinin oyulduğu, başlarının kesildiği, kafa derilerinin yüzüldüğü ve hamile kadınların karınlarının deşildiği belgelenmiştir .
· İfadeler ve İtiraflar: Dönemin Ermeni komutanlarından ve daha sonra Ermenistan Cumhurbaşkanı olan Serj Sarkisyan, katliamın bir intikam eylemi olduğunu İngiliz gazeteci Thomas De Waal’a verdiği röportajda şu sözlerle itiraf etmiştir: “Hocalı’dan önce Azerbaycanlılar bizim şaka yaptığımızı sanıyordu, Ermenilerin sivil topluma karşı el kaldırmayacaklarını sanıyorlardı. Biz bunu (bu algıyı) kırdık.” . Bölgede komutanlık yapan ASALA militanı Monte Melkonyan’ın kardeşi tarafından yayınlanan günlüğünde de katliam, bir öç alma eylemi olarak tanımlanmıştır .
· Uluslararası Tanınma ve Tepkiler:
· Azerbaycan, olayı resmî olarak “soykırım” olarak kabul etmektedir .
· Türkiye, katliamı her zaman şiddetle kınamış ve Azerbaycan’ın yanında olduğunu ifade etmiştir .
· Uluslararası Kuruluşlar: Pakistan, Meksika, Kolombiya, Bosna Hersek gibi ülkelerin parlamentoları ve İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) katliamı soykırım olarak tanımıştır . Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ise 2010 yılında aldığı bir kararda, Hocalı’da yaşananları “savaş suçları veya insanlık aleyhine suçlarla eş değer eylemler” olarak değerlendirmiştir .
· Birleşmiş Milletler (BM), olayı doğrudan soykırım olarak niteleyen bağlayıcı bir karar almamıştır. Ancak BM Genel Kurulu 1993’te Ermenistan’ı kınamış, Güvenlik Konseyi ise işgal edilen toprakların boşaltılmasını istemiştir .
· Güncel Gelişmeler: Azerbaycan ordusunun 19 Eylül 2023’te düzenlediği operasyonla Hocalı yeniden Azerbaycan kontrolüne geçmiştir. Katliamın faillerinden bazıları bu operasyon sırasında gözaltına alınmış olup yargı süreçleri devam etmektedir .
Azerbaycan’ın resmî verileri ile uluslararası kuruluşların raporları arasında ölü sayısı bakımından farklılıklar bulunmakla birlikte, Hocalı’da sivillere yönelik büyük çaplı bir katliam yaşandığı konusunda uluslararası mutabakat vardır.
Yavuz Nufel-Yusuf CİNAL/Hollanda
